روایت پیشرفت در ایران و سکوت در آمریکا؛ نشانهها درباره نتیجه مذاکرات ایران و آمریکا چه میگویند؟
اقتصادآنلاین، امیرمحمد حسینی: یک سو روایت پیشرفت مذاکرات و سوی دیگر سکوت؛ گویا در ژنو، دیپلماسی در بنبست ماند و ابهامها درباره نتیجه مذاکرات ایران و آمریکا نه کمتر بلکه بیشتر شد. حالا با گذشت بیش از یک روز از دور سوم مذاکرات هیچ یک از مقامات آمریکایی دراینباره اظهارنظر نکردند و فضای مثبت و پیشرفت در گفتوگوها صرفا از زبان مقامات جمهوری اسلامی ایران ترسیم شده است.
هرچند مذاکرات برای مشورتهای داخلی دو مرحلهای شد، اما مرحله دوم دیرتر از زمان گفتهشده آغاز شد و زودتر از انتظارها هم به پایان رسید. اتفاقی که نمیتواند نشانه مثبتی تلقی شود.
با پایان دور سوم مذاکرات، بدر بن حمد، وزیر خارجه عمان هم به سرعت برنامه سفر به واشنگتن را تدارک دید تا با جیدی ونس معاون وزیر خارجه آمریکا دیدار کند. سفری که خود ابهامها درباره مثبتبودن مذاکرات را افزون کرده و نشان میدهد میانجیها همچنان در تلاش برای ایجاد تغییر در مواضع آمریکا هستند.
روایت عراقچی از مذاکرات
با پایان مذاکرات عباس عراقچی رییس دستگاه دیپلماسی از مثبتبودن و پیشرفت در مذاکرات گفت و اینکه دور بعدی گفتوگوها که حول مسائل فنی میچرخد هفته آینده برگزار میشود. هرچند رییس دولت و دیگر مقامات از پیشنهادهای خلاقانه ایران به آمریکا سخن میگفتند اما عراقچی درباره جزییات هیچ صحبتی نکرد و فقط گفت که درباره «بیشتر» مسائل توافق وجود دارد. شبیه چنین موضعی را وزیر خارجه عمان نیز پس از مذاکرات با انتشار پستی در شبکه ایکس اتخاذ کرد.
سکوت مقامات آمریکا
تاکنون اما اظهارنظری از مقامات مذاکرهکننده آمریکا یعنی استیو ویتکاف نماینده رییسجمهور آمریکا منتشر نشده است. رسانههای آمریکایی اما به نقل از مقامات آگاه فضای چندان مثبتی را پس از مذاکرات پنجشنبه ارائه ندادهاند. «بلومبرگ» مدعی شده که ویتکاف و کوشنر از نتیجه مذاکرات و پیشرفت محدود ناامید بودهاند و «والاستریت ژورنال» هم نوشته که ایران هیچیک از خواستههای آمریکا را نپذیرفته است. برمبنای این گمانهزنی، آمریکا خواستار برچیدن هر سه سایت هستهای ایران، انتقال حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی به آمریکا و دائمیبودن هرگونه توافق بوده است.
همچنین آمریکاییها لغو گسترده تحریمها در برابر این امتیازات را نپذیرفتهاند. اگر خواستههای آمریکا در مذاکرات شامل این موارد بوده باشد، اظهارنظرهای آشکار مقامات جمهوری اسلامی ایران نشان میدهد که هیچیک از آنها مورد پذیرش هیات مذاکرهکننده نبوده.
اما گمانههایی نیز وجود دارد که هیات جمهوری اسلامی ایران در برابر این خواستههای آمریکا پیشنهادهایی ارائه داد. پیشنهادهایی که از جمله تعلیق موقت غنیسازی یا رقیقسازی اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی که مشخص نیست تا چه اندازه برای آمریکا قابل قبول بوده است.
واکنش بازارها و افزایش نگرانیهای امنیتی
با پایان مذاکرات، نشانههای امنیتی از فضای خاورمیانه نیز بیشتر از بنبست مسیر دیپلماسی حکایت دارد. بازارها به عنوان نبض تنشهای جهانی به سرعت واکنش نشان دادهاند و قیمت نفت به بالاترین سطح خود (۷۳ دلار) از تیر ماه تاکنون رسیده است.
بسیاری از کشورهای آسیایی و اروپایی نیز از اتباع خود خواستند ایران را ترک کنند. سفارت انگلیس در تهران نیز موقتا تعطیل شد و گزارشهایی منتشر شد که آمریکا از کارکنان سفارتهای خود در لبنان و عراق و حتی اسرائیل هم خواسته فورا این کشورها را ترک کنند. البته آمریکا اخبار مرتبط با خروج پرسنل سفارتهای خود از عراق و کویت را رد کرد.
گسیل بیسابقه تجهیزات نیز کاهش یافته که برخی آن را نشانه تکمیل آرایش نظامی در منطقه میدانند. تاجایی که گفته میشود با وجود جنگندههای آمریکا و اسرائیل، اکنون حدود ۷۰۰ جنگنده در اطراف ایران مستقر است و سامانههای پدافندی بسیاری نیز در خاورمیانه استقرار پیدا کرده است. آمریکا برای نخستین بار چهار جنگنده اف-۲۲ را هم به اسرائیل منتقل کرده است. نشانههایی که خبر از اقدامات بیسابقه دارد و همزمان حاکی از آن است که نتیجه مذاکرات، دستکم هنوز برای آمریکا قابل قبول نیست.
گزارش آژانس انرژی اتمی در میانه تنشها
اما حتی فراتر از تحولات نظامی و امنیتی، انتشار گزارش محرمانه آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره در «رویترز»، دستاویز دیگری برای افزایش تنشها است. آژانس بینالمللی انرژی اتمی در گزارش فصلی خود که رونوشتی از آن در رسانهها درز یافته است، مدعی شد که به دلیل دسترسی نداشتن به هر چهار تاسیسات غنیسازی اورانیوم اعلامشده در ایران نمی تواند تایید کند که فرایند غنیسازی در ایران به کلی به تعلیق درآمده است.
مشابه چنین گزارشی، پیش از جنگ دوازده روزه نیز منتشر شده بود که باعث شد مقامات جمهوری اسلامی ایران علیه رافائل گروسی مدیرکل آژانس موضعگیریهای تندی داشته باشند.
در گزارش جدید نیز ادعا شده که ذخیره اورانیوم غنیشده ایران تا ۱۳ ژوئن (۲۳ دی) ۹۸۷۴.۹ کیلوگرم برآورد میشود و ایران اورانیوم با غنای بالا را در یک مکان زیرزمینی ذخیره کرده است. برخی تحلیلگران درز این گزارش را ابزاری برای ایجاد فشار گستردهتر و زمینهسازی برای سناریوهای بدیل مذاکره ارزیابی کردهاند.
دو راهی بزرگ
با این همه، هنوز کورسویی برای ادامه مسیر دیپلماسی وجود دارد. هرچند که به نظر میرسد دور سرنوشتساز سوم به نتیجه ملموسی نرسید. سکوت مقامات آمریکا و تداوم تدارکات نظامی خبر از احتمال وقوع رویارویی نظامی در صورت شکست دیپلماسی میدهند. به نظر میرسد دو راهی بزرگ و سرنوشتسازی در مسیر تاریخ قرار دارد و روزهای پیشرو آبستن تحولات بسیاری برای ایران و خاورمیانه است.
