ترکیب کمیته حقیقت یاب اعتراضات دی ماه از نگاه یک جامعه شناس
به گزارش اقتصادنیوز، در چهلمین روز جانباختگان اعتراضات 18 و 19 دی ماه، سیدجواد میری، جامعهشناس، در واکاوی اعتراضات چند سال اخیر، معتقد است راه عبور از این وضعیت نه در انکار جراحتها، بلکه در بازگشت به همان زخمها و التیام آنهاست؛ آنجا که به گفته او «برای رسیدن به وحدت کلمه، باید از همان جراحت ایجادشده، التیام را آغاز کنیم.»
گفتگوی اقتصادنیوز با سیدجواد میری، جامعهشناس را بخوانید.
****
*آقای میری! ۴۰ روز از شروع اعتراضات گذشته است. ارزیابی شما از فضای حاکمیت در مسیر پاسخگویی به مطالباتی که در اعتراضات مطرح شد چیست؟
به نظر من، تا حدودی فشارهای داخلی و خارجی فضا را ملتهب کرده است. الان با رویکردی که کشورهایی مشخصاً آمریکا و اسرائیل در قبال ایران گرفتهاند، یکی از بهترین روشها یا رویکردها این است که ما بتوانیم زخمها و جراحاتی که ایجاد شده را التیام ببخشیم.
به نظر من، از سمت حاکمیت هم نشانههای خوبی دیده میشود. در ابتدا برخی از نیروهای سیاسی دستگیر شدند و بعد آزاد شدند. دولت تلاش میکند بگوید اعتراض امر خوبی است و ما آن را قبول داریم. فضا باید به سمتی برود که الفت، نزدیکی و قرابت بین نیروهای مختلف سیاسی و اجتماعی شکل بگیرد و فضای اجتماعی به این سمت سوق داده شود تا بتوانیم از این چالش بزرگ عبور کنیم. هنوز هم به نظر من خطرات و تهدیدات خارجی به معنای واقعی کلمه رفع نشده و هر لحظه امکان آن وجود دارد.
*آقای میری!منظور دقیقتان را از اقداماتی که انجام شده است. بفرمایید.
من صحبتهای آقای پزشکیان را دیدم. یکی دو نشست با برخی از اهالی دانشگاه و روشنفکران برگزار شده و گفتهاند این سلسله نشستها ادامه پیدا میکند. خود آقای پزشکیان و دولت تلاش میکنند بگویند مشکلات جدی است و ما قبول داریم. اما ما جریان صداوسیما را میبینیم، جریان مذاکرات و ارتباطات در زمینه تحریمها را میبینیم، جریان تورم را میبینیم. متأسفانه این مسائل همچنان وجود دارد.
امروز نتیجه همان تحریمهای گذشته را میبینیم
بخشی از حرف من این است که صادقانه اگر از سال ۸۹، یا حتی از اول انقلاب، معماری تحریمهای شدید را در نظر بگیریم، امروز نتیجه همان تحریمها را میبینیم. نمیشود انتظار داشت دولت و حاکمیت و جامعه ایران یکشبه این مسائل را حل کنند؛ این غیرممکن است. مگر اینکه در کلان نظام یک تصمیم گرفته شود که منجر به ورود به مذاکراتی بسیار بنیادی شود.
به نظر من یکی از موضوعات مهم، مسئله حل روابط ایران با دنیا و توازن قوا در منطقه است. اینها یک یا دو روزه حل نمیشود. مسئله هستهای از سال ۲۰۰۳ مطرح بوده، با آمدن ترامپ، خروج آمریکا از برجام و اختلافات داخلی، این مسائل پیچیدهتر شده است. اینها به این سادگی حل نخواهد شد.
*اکنون طیفی از آسیبدیدگان و خانوادههای داغدار در این جامعه باید به زندگیشان ادامه دهند، به نظر شما چه التیام و رسیدگی برای این طیف باید انجام داد؟
به نظر من نکته بسیار مهمی است. اگر بخواهیم این تروما و حسی که در بخشی از جامعه وجود دارد، که اتفاقی سهمگین و دردناک افتاده، مدیریت کنیم، باید شفافیت ایجاد شود. حاکمیت میگوید مثلاً 3000 و خورده ای نفر جان خود را از دست دادهاند. در مقابل، برخی رسانههای خارج از ایران آمارهایی مانند ۱۵ هزار یا حتی ۲۲ هزار نفر را مطرح کردهاند. این وضعیت شبهه ایجاد کرده است.
این افراد چگونه جان خود را از دست دادهاند؟ در کدام شهرها بودند؟ اسامیشان چیست؟ خانوادههایشان چه کسانی هستند؟ ادعاهایی هم مطرح شد که برای تحویل پیکرها پول خواستهاند که از سوی دولت و رسانهها تکذیب شد.
در چنین شرایطی از کمیته حقیقتیاب استفاده میشود چون…
به نظر من، در دنیا مدلهایی وجود دارد که در چنین شرایطی از کمیته حقیقتیاب استفاده میشود؛ کمیتهای که تضاد منافع نداشته باشد، افراد بیطرف، صادق و امین در آن حضور داشته باشند و دسترسی به منابع داشته باشند. دولت میتواند چنین کمیتهای را شکل دهد. این کار هم در داخل انسجام ایجاد میکند و هم مرجعیت اخبار و تشخیص مسائل اجتماعی ایران را به خارج واگذار نمیکند. این خود تقویت نهادهای مدنی جامعه ایران است و به نفع جامعه و حاکمیت خواهد بود.
اگر از من میپرسیدند، افرادی را انتخاب میکردم که گوناگون باشند، حتی کسانی که سابقه زندانی سیاسی داشتهاند، تا این فضا از حالت امنیتی و انتظامی خارج و به حالت مدنی و حقوقی تبدیل شود. هرچه زبان مدنی و حقوقی تقویت شود، میتوان خشم، نفرت و شکستگی موجود در بخشی از جامعه را بهتر مدیریت کرد. پیچ سخت فقط خارجی نیست؛ داخلی هم هست. مسائل اقتصادی یکشبه حل نمیشود، اما مسائل فرهنگی، حقوقی و مدنی را میتوان با مدیریت و نگاه گشوده پیش برد.
*اگر این مسائل حل نشود، چه چشماندازی پیشروست؟
من قبلاً هم گفتهام و اینجا هم تکرار میکنم. برای اینکه هر نظامی بتواند از چالشها عبور کند، نیاز به وحدت کلمه دارد. اما وحدت کلمه به چه معناست؟ آیا به این معناست که همه یکجور فکر کنند و زیر نظر یک فرد واحد باشند؟ کلمه در زبان سریانی دو معنا دارد؛ یکی معنا و دیگری جراحت. برای رسیدن به وحدت کلمه، باید به جراحتها بازگردیم و آنها را التیام ببخشیم. نمیتوان زخمها را پنهان کرد و گفت فراموش کنیم.
اگر امری سرکوب شود، شدیدتر برمیگردد
در اعتراضات اخیر لایههای مختلفی وجود داشت: اعتراض معیشتی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی با عقبههایی در سالهای ۱۴۰۱، ۹۸، ۸۸، ۷۸، دهه ۷۰ و حتی آغاز انقلاب. به زبان روانکاوانه، اگر امری سرکوب شود، از بین نمیرود، بلکه شدیدتر بازمیگردد. اگر بخواهیم این امیال و مطالبات را مدیریت کنیم، نیازمند رویکردی دیگر هستیم.
