حمله بزرگ آمریکا به ایران یا توافق دیپلماتیک؟
به گزارش اقتصادنیوز، تقابل میان ایران و آمریکا میتواند سرنوشت خاورمیانه را برای نسلهای آینده رقم بزند.
در حالی که واشنگتن ناوگان نظامی گستردهای را به منطقه اعزام کرده است، مذاکرات دیپلماتیک هنوز در سایهای از تردید و بنبست ادامه دارند.
از خلیج فارس ۱۹۸۸ تا آستانه جنگی تازه
اکونومیست در گزارشی نوشت: نخستین بار، سال ۱۹۸۸ بود که یک تاجر نیویورکی و یک روحانی از ایران، با لحنی تند شروع به تهدید یکدیگر کردند. تاجر آمریکایی میگفت ناوهای جنگی آمریکا که در خلیج فارس مستقر شدهاند، باید با ایران خشن برخورد کنند. او سپس مدعی شد که اگر حتی یک گلوله به سمت یکی از نیروهای آمریکا شلیک شود، جزیره خارک را شخم میزند؛ نوار باریکی از خشکی که پایانه اصلی صادرات نفت ایران در آن قرار دارد.
رهبر ایران در آن زمان، عقب ننشست و در پاسخ گفت که این آبراه را به گورستانی برای آمریکاییها تبدیل خواهد کرد.
پس از گذشت چهار دهه، لحن تغییری نکرده است
با وجود گذشت چهار دهه، تغییری در لحن دو طرف ایجاد نشده است. دونالد ترامپ پس از آنکه حکومت ایران ماه گذشته هشدارهای او را جدی نگرفت، آنچه که او ناوگانی زیبا مینامد، را به خاورمیانه اعزام کرد. در مقابل رهبر ایران هشدار داد که آمریکا باید بداند اگر جنگی را شروع کند، این بار جنگ منطقهای خواهد بود.
آخرین رویارویی؟
به ادعای نویسنده، دونالد ترامپ ترجیح می دهد که این آخرین تقابل با ایران باشد. رئیسجمهور آمریکا امیدوار است که چه از طریق مذاکره و چه با استفاده از زور، به مناقشهای که نزدیک به نیم قرن میان آمریکا و جمهوری اسلامی جریان داشته پایان دهد. در سوی دیگر نیز رهبر جمهوری اسلامی ایران قرار دارد که بر جهانبینی خود استوار است و تسلیم نمی شود.
نشانههای آمادهسازی نظامی
افزایش حضور نظامی آمریکا نشان میدهد که واشنگتن در حال تدارک اقدامی بزرگ است. ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن اواخر ژانویه وارد منطقه شد و هواپیماهای سوخترسان اضافی در خلیج فارس مستقر شدهاند. جنگندهها، ناوشکنها و سامانههای پدافند هوایی نیز برای مقابله با هرگونه حمله متقابل ایران اعزام شدهاند.
تردید ترامپ در استفاده از زور
با این حال، همزمان با بزرگنمایی نظامی، دونالد ترامپ همچنان مردد به نظر میرسد. استیو ویتکاف فرستاده همهکاره او در ششم فوریه در عمان با عباس عراقچی وزیر خارجه ایران دیدار کردند.
این دیدار پس از تلاشهای دیپلماتیک فشردهای از سوی مصر، ترکیه و کشورهای حاشیه خلیج فارس برنامهریزی شد؛ کشورهایی که هیچکدام خواهان جنگی منطقهای نیستند. این موضوع نشان میدهد که هرگونه حمله آمریکا همچنان ممکن است روزها یا حتی هفتهها بعد صورت گیرد؛ هرچند ایرانیها به یاد دارند که در تابستان گذشته، دونالد ترامپ پیشنهاد مذاکره را بهعنوان یک فریب به کار برد و سپس تأسیسات هستهای ایران را بمباران کرد.
ترامپ؛، سیاستمدار بی راهبرد و کینه توز
از بسیاری جهات، ترامپ نقطه مقابل رهبری ایران به نظر میرسد؛ مردی بدون ایدئولوژی و راهبرد ثابت. با این حال، او چند دغدغه ثابت دارد؛ مانند کسری تجاری، که دههها سیاست او را شکل دادهاند.
یکی از این دغدغهها، این باور است که ایران همواره از رؤسایجمهور ضعیف آمریکا امتیاز گرفته و آمریکا را شبیه به یک مشت احمق جلوه دادهاند. درواقع، جمهوری اسلامی ایران همه رؤسایجمهور آمریکا از زمان جیمی کارتر را به ستوه آورده است. بنابراین، دونالد ترامپ دوست دارد پایان دهنده این ماجرا باشد. یکی از کارشناسان سیاست خارجی در واشنگتن میگوید: برای ترامپ، همیشه دهه ۱۹۸۰ است.
توافق دیپلماتیک یا حمله نظامی؟
رئیس جمهور آمریکا درباره شیوه حلوفصل این مناقشه انعطافپذیر است. استیو ویتکاف با خوشبینی امیدوار است که به توافقی با ایران دست یابد. از سویی مقامات آمریکایی میگویند که چنین توافقی باید بسیار فراتر از توافق برجام ۲۰۱۵ یا حتی توافقی باشد که پیش از جنگ ایران و اسرائیل در تابستان گذشته تلاش کردند به آن برسند. به گفته آنان، ایران باید نهتنها فعالیت هستهای، بلکه برنامه موشکهای بالستیک و حمایت از شبهنظامیان را نیز محدود کند.
ایران اما تأکید دارد که حاضر نیست درباره دو موضوع اخیر با آمریکا گفتوگو کند.
بنبست دیپلماتیک
عباس عراقچی در اول فوریه به شبکه سی ان ان گفت که توافق تنها در صورتی محتمل است که آمریکا به دنبال امتیازهای غیرممکن در حوزههای غیرهستهای نباشد. برخی دیپلماتهای منطقه نیز امیدوارند که راهحلی خلاقانه بیابند؛ مثلا اینکه ایران برنامه هستهای را با آمریکا بررسی کند و سایر موضوعات را با متحدان منطقهای آمریکا، که واشنگتن میخواست آنها را به مذاکرات عمان دعوت کند، در میان بگذارد.
اما ایران با این ایده نیز مخالفت کرده است. افزون بر این، هرگونه توافق احتمالی با ایران در واشنگتن،حتی در میان متحدان ترامپ، بهشدت نامحبوب خواهد بود.
اگر مذاکره شکست بخورد…
در حالی که آمریکا خود را برای گفتوگو آماده میکند، دیدگاه غالب در واشنگتن این است که این مذاکرات شکست خواهد خورد. پرسش این نیست که آیا ترامپ به ایران حمله خواهد کرد یا نه، بلکه گمانه زنی ها بیشتر حول محور اهداف احتمالی و زمان حمله است.
چند هفته پیش به نظر میرسید که او به دنبال حملهای نمادین است تا از مقایسههای ناخوشایند خود با باراک اوباما،که در سال ۲۰۱۳، بگریزد.
احتمال حملهای بزرگ وجود دارد؟
اما هرچه این بنبست طولانیتر شود، احتمال آنکه حمله نهایی آمریکا گسترده باشد، افزایش مییابد. یک دیپلمات غربی در خلیج فارس میگوید: ترامپ نمیتواند این همه تجهیزات را به منطقه بیاورد و بعد فقط چند پایگاه خالی سپاه پاسداران را بمباران کند.
بسیاری از ناظران نیز معتقدند که آمریکا ممکن است مقامات ارشد ایران را هدف ترور قرار دهد. چنین اقدامی میتواند تغییرات سیاسی را بهدنبال داشته باشد، اما اینکه این تغییرات چه شکلی خواهند داشت، برای کسی روشن نیست.
