آرایش نظامی آمریکا همزمان با مذاکرات | فاصله تهران – واشنگتن در محورهای اختلافی کم شد؟
به گزارش اقتصادنیوز، گفتوگوهای پرمخاطره میان آمریکا و ایران درباره آینده برنامه هستهای تهران، روز پنجشنبه در ژنو درحالی بدون دستیابی به توافق پایان یافت که کاخ سفید در حال بررسی گزینه عملیات نظامی در قبال ایران است. اقدامی که گفته می شود در صورت اجرا، بزرگترین مداخله آمریکا در خاورمیانه طی دهههای اخیر خواهد بود.
واکنش مقامات ایرانی
گاردین نوشت: پس از پایان جلسات، عباس عراقچی وزیر خارجه ایران اعلام کرد که پیشرفت خوبی در مذاکرات حاصل شده است. مقامات عمانی نیز پیشبینی کردند که گفتوگوها هفته آینده در سطح فنی در وین از سر گرفته شود.
فضای ابهام همچنان وجود دارد
با این حال همچنان هیچ نشانه روشنی از نزدیک شدن دیدگاه طرفین در موضوعات بنیادین، از جمله حق ایران برای غنیسازی اورانیوم و سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالا به یکدیگر وجود ندارد.
عراقچی این دور از مذاکرات را یکی از فشردهترین و طولانیترین مراحل گفتوگو توصیف کرد و تأیید کرد که تماسهای بعدی در کمتر از یک هفته دیگر انجام خواهد شد.
ویتکاف مدتی جلسه را ترک کرد
این گفتوگوهای غیرمستقیم در دو جلسه برگزار شد. گزارشها حاکی از آن است که تیم آمریکایی به رهبری استیو ویتکاف، فرستاده ویژه خاورمیانه در دولت دونالد ترامپ، از پیشنهادهای ارائهشده توسط ایران رضایت نداشته است. کوتاه بودن جلسه دوم مذاکرات نیز از نگاه ناظران نشانهای نگرانکننده تلقی می شود.
مقامات ایرانی به گزارشهای رسانههای آمریکایی واکنش صریح نشان دادند؛ گزارشهایی که مدعی بودند تهران باید غنیسازی را متوقف کرده و ذخایر اورانیوم با غنای بالا را از کشور خارج کند.
در مقطعی، ویتکاف ناچار شد برای دیدار با مذاکرهکنندگان اوکراینی جلسه را ترک کند؛ اقدامی که باعث نارضایتی تیم ایرانی شد. با این حال، میانجیهای عمانی هرگونه شکست مذاکرات را رد کردند و گفتند ایدههای جدید و خلاقانه با سطحی بیسابقه از شفافیت در حال تبادل است.
محور اصلی اختلاف حق غنیسازی اورانیوم است
آمریکا خواهان تضمینهای دائمی درباره غنیسازی اورانیوم و سازوکارهای بازرسی است تا اطمینان یابد تهران هرگز قادر به ساخت سلاح هستهای نخواهد بود. این درحالی است که جمهوری اسلامی ایران همواره تلاش برای دستیابی به سلاح هسته ای را رد و خارج از دکترین هسته ای خود اعلام کرده است.
موضوع حق غنیسازی در داخل کشور برای تهران نماد حاکمیت ملی محسوب میشود؛ حقی که در توافق هستهای ۲۰۱۵ نیز از سوی آمریکا به رسمیت شناخته شده بود.
چندی پیش ترامپ ادعا کرده بود که سه تأسیسات اصلی هستهای ایران در فردو، نطنز و اصفهان در حملات هوایی ژوئن گذشته به گونه ای نابودشدهاند که عملا امکان غنیسازی در مقیاس بالا وجود ندارد. با این حال، تهران اجازه نداده است که بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی میزان خسارات را بررسی کنند.
وزیر خارجه آمریکا، مارکو روبیو، گفته است ایران فعلا غنیسازی نمیکند؛ اما تلاش دارد به نقطهای برسد که بتواند این کار را انجام دهد.
در صورتی که آمریکا خواستار برچیدن دائمی این تأسیسات شود، این درخواست با پیشنهاد ایران مبنی بر اجازه غنیسازی محدود و تحت نظارت سازمان ملل، احتمالا پس از سه تا پنج سال، در تضاد خواهد بود.
گره دوم؛ سرنوشت ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی
اختلاف مهم دیگر بر سر ذخایر اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی ایران است. آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرده است که تهران هنوز محل نگهداری حدود ۴۰۰ کیلوگرم از این ذخیره را مشخص نکرده است. همچنین تخمین زده میشود ایران حدود ۸ هزار کیلوگرم اورانیوم با غنای ۲۰ درصد یا کمتر در اختیار داشته باشد.
ایران پیشنهاد داده ذخایر با غنای بالا در داخل کشور رقیقسازی شود، اما گزینه انتقال آن به روسیه یا آمریکا نیز مطرح است. ارسال کامل این ذخایر به آمریکا امتیاز بزرگی از سوی تهران محسوب میشود، حتی اگر به رفع بخش مهمی از تحریمهای آمریکا و سازمان ملل منجر شود.
یک مقام ایرانی در ژنو تأکید کرد: اصل غنیسازی صفر برای همیشه، برچیدن تأسیسات و انتقال ذخایر به آمریکا کاملا توسط ما رد خواهد شد.
سایه سنگین جنگ با آرایش نظامی آمریکا
در پسزمینه این مذاکرات، آرایش کمسابقه نیروهای آمریکایی در منطقه قرار دارد. آمریکا دو گروه رزمی ناو هواپیمابر، جنگندههای تهاجمی، هواپیماهای سوخترسان و زیردریاییهای مجهز به موشکهای تاماهاوک را به منطقه ارسال کرده است.
اکنون ترامپ از نظر نظامی در موقعیتی قرار دارد که احتمالا یا حملهای گسترده با هدف تغییر حکومت انجام دهد، یا حملهای محدود برای وادار کردن تهران به انعطاف بیشتر در مذاکرات. با این حال، فرماندهان نظامی آمریکا تمایل ندارند این تمرکز پرهزینه نیروها برای مدت طولانی در حالت انتظار باقی بماند.
مخالفت شدید داخلی با اقدامات ترامپ
از سویی، ترامپ در داخل آمریکا نیز تحت فشار است. دموکراتها خواستار رأیگیری در کنگره درباره آنچه جنگ انتخابی او مینامند شدهاند. نظرسنجی آسوشیتدپرس نشان داده ۵۶ درصد آمریکاییها به تصمیم ترامپ برای استفاده از نیروی نظامی خارج از کشور اعتماد ندارند.
در این میان، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، رافائل گروسی، نقشی کلیدی یافته است؛ زیرا تأیید فنی او برای قانع کردن واشنگتن درباره قابلیت راستیآزمایی تعهدات ایران ضروری است.
ادعای روبیو درباره برنامه موشکی تهران
تهران تأکید دارد که درباره موضوعات غیرهستهای مذاکره نخواهد کرد و برنامه موشکهای بالستیک و حمایت از گروههای مقاومت در منطقه خارج از دستور کار اعلام شده است. ایران موشکهای خود را که برخی برد ۲ هزار کیلومتری دارند را کاملا دفاعی توصیف میکند.
با این حال، روبیو مدعی است که برنامه موشکی در مقطعی باید بررسی شود و آن را تهدیدی بالقوه برای آمریکا می داند. به ادعای او، برد موشکها هر سال افزایش مییابد و حتی میتواند خاک آمریکا یا پایگاههای این کشور در منطقه را هدف قرار دهد.
آینده خاورمیانه در میانه تهدید
در حالی که مذاکرات قرار است ادامه داشته باشد، فاصله دو طرف بر سر مسائل کلیدی همچنان عمیق است. همزمان، استقرار گسترده نظامی آمریکا و ضربالاجلهای سیاسی ترامپ، فضای گفتوگو را بیش از هر زمان دیگری تحت فشار قرار داده است.
نتیجه این کشمکش میتواند تعیین کند که منطقه به سمت یک توافق دشوار حرکت میکند؛ یا به سوی جنگی که پیامدهای آن فراتر از خاورمیانه خواهد بود.
