آیا اقتصاد میتواند مانع حمله آمریکا به ایران شود؟
به گزارش اقتصادنیوز، در حالی که مذاکرات هستهای آمریکا و ایران در ماه فوریه همزمان با تهدیدهای متقابل ادامه داشته، تهران یک پیشنهاد تازه برای رئیسجمهور آمریکا، روی میز گذاشته است که شامل تجارت بدون جنگ میشود.
المانیتور در گزارشی نوشت: روز ۲۰ فوریه، محسن پاکنژاد، وزیر نفت ایران، اعلام کرد که در پرتو مذاکرات جاری، همکاری میان تهران و واشنگتن در بخش نفت و گاز امکانپذیر است؛ پاکنژاد در پاسخ به پرسشی درباره احتمال همکاری انرژی گفت همه چیز ممکن است.
اظهارات وزیر درست پس از آخرین دور گفتوگوهای هستهای ایران و آمریکا در ژنو در ۱۷ فوریه مطرح شد. پیش از مذاکرات، ایران بهطور فعال در حال ارسال سیگنال درباره ظرفیت توافقهای تجاری احتمالی بود؛ تلاشی برای کسب تخفیف تحریمها و جلوگیری از حملات جدید آمریکا، در حالی که دولت ترامپ همچنان در حال تقویت نیروهای خود در خاورمیانه بود.
در جریان نشست اتاق بازرگانی ایران در ۱۵ فوریه، حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت خارجه، گفت منافع مشترک در حوزه نفت و گاز، سرمایهگذاریهای معدنی و خرید هواپیما در چارچوب مذاکرات گنجانده شده است و استدلال کرد هر توافقی باید بازده اقتصادی داشته باشد.
پیشنهاداتی که روی میز گذاشته میشوند
بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، برخی دیپلماتهای منطقهای پیشنهادی را پیش بردهاند که شامل توافقهای تجاری میشود، به این امید که با طرحی بزرگ و چشمگیر مشابه طرحی که تیم ترامپ برای پایان دادن به جنگ غزه طراحی کرد، توجه او را جلب کنند.
روی کاغذ، دسترسی به ذخایر عظیم هیدروکربنی این عضو اوپک باید با رویکرد سیاست خارجی تجارتمحور ترامپ و دستورکار انرژی او همراستا باشد. اما در عمل، پیشنهاد تهران با موانع ساختاری و سیاسی جدی روبهروست؛ حتی پیش از در نظر گرفتن احتمال اقدام نظامی آمریکا، در حالی که زمان مذاکرات رو به پایان است.
کارشناسان نسبت به پیشنهاد تجاری تهران بدبین هستند. گرگوری برو، تحلیلگر ارشد ایران و انرژی در گروه اوراسیا، به المانیتور گفت: در حال حاضر دستیابی به توافق بعید به نظر میرسد، و توافقی که اجازه سرمایهگذاری آمریکا در ایران بدهد تقریباً غیرممکن است. او به تحریمها، خصومت ریشهدار نسبت به شرکتهای آمریکایی و محیط عملیاتی بیثبات ایران اشاره کرد.
سخنان تهران درباره سرمایهگذاری در نفت و گاز را میتوان تا حدی تلاشی برای جلوگیری از تکرار احتمالی سناریویی مانند ونزوئلا دانست.ارائه دسترسی به منابع بهجای خطر بازسازی اجباری. به گفته برو، ایران میتواند بهطور بالقوه به شرکتهای آمریکایی دسترسی به میادین نفت و گاز پیشنهاد دهد، از جمله ترتیباتی که از نظر تئوریک شبیه پیشنهادهایی باشد که ونزوئلا پس از برکناری مادورو به شرکتهای آمریکایی ارائه کرده است.
اما او هشدار میدهد موانع بزرگی وجود دارد، بهویژه تحریمهایی که از دهه ۱۹۸۰ برقرار بوده و مشارکت شرکتهای آمریکایی با شرکتهای ایرانی که طبق قانون ایران الزامی است را بسیار دشوار میکند.
برو افزود: علاوه بر این، دولت ایران همچنان نسبت به شرکتهای آمریکایی بسیار بدبین و احتمالاً خصمانه خواهد بود، حتی اگر توافقی برای کاهش تنش حاصل شود. خود شرکتها هم در قبال هرگونه تعهدی بسیار مردد خواهند بود.
ضربالاجل دیپلماتیک
پس از نشست ژنو، یک مقام آمریکایی به المانیتور گفت تهران ظرف دو هفته با پیشنهادهای دقیقتر بازخواهد گشت. هر دو طرف نشانههایی از پیشرفت محتاطانه نشان دادند. اما ترامپ در ۱۹ فوریه با صدور ضربالاجل، فوریت بیشتری ایجاد کرد و گفت ایران باید ظرف ۱۰ روز آینده به یک توافق معنادار برسد وگرنه اتفاقات بدی خواهد افتاد.
مذاکرات اوایل همین ماه در عمان از سر گرفته شد؛ واشنگتن به دنبال محدودیت نهتنها بر برنامه هستهای ایران بلکه بر موشکهای بالستیک و روابط منطقهای آن است؛ مطالباتی که تهران با آنها مخالفت کرده است.
پس از ژنو، عباس عراقچی وزیر خارجه ایران، گفت دو طرف بر اصول راهنما توافق کردهاند و اکنون مسیر روشنتری را مقابل خ.ئ میبینند، هرچند اختلافات عمده باقی است.
گزارش شده مقامهای ایرانی نیز شکایت کردهاند که واشنگتن مشخص نکرده چه نوع لغو تحریمهایی در ازای امتیازهای هستهای ارائه خواهد شد و آمریکا با ارائه فوری تخفیف تحریمها مخالفت کرده است. احتمالا تهران همچنین به دنبال دسترسی به ۶ میلیارد دلار درآمد نفتی بلوکهشده در قطر خواهد بود.
گزارش ۱۸ فوریه ABC News به نقل از یک مقام آمریکایی حاکی است واشنگتن در حال بررسی امکان لغو تحریمهای مالی و همچنین لغو ممنوعیت فروش نفت ایران است. برای بازارها، چنین اقدامی اهمیت خواهد داشت. تحریمهای آمریکا از سال ۲۰۱۸ صادرات ایران را محدود کرده اما به صفر نرسانده است. ترامپ پس از بازگشت به قدرت، کارزار فشار خود را با هدف رساندن صادرات به صفر از سر گرفت، اما ناوگان نفتکشهای سایه همچنان نفت خام را به مشتریان منتقل کرده است.
ایران که سال گذشته سومین تولیدکننده بزرگ اوپک بود، در سال ۲۰۲۵ بهطور میانگین حدود ۳.۳ میلیون بشکه در روز نفت تولید کرد که حدود ۴۵ درصد آن صادر شد. لغو تحریمها میتواند حجم بیشتری را آزاد کند، قیمتهای جهانی را تحت فشار قرار دهد و جریانهای تجاری را تغییر دهد از جمله از طریق تأثیرگذاری بر پالایشگاههای چینی که نفت تخفیفخورده ایران را خریداری میکنند.
در زمان نگارش این گزارش، دیپلماسی ادامه دارد. اما با افزایش حضور نظامی در منطقه و باقی ماندن اختلافات اساسی، تلاش تهران برای مطرح کردن توافقهای تجاری به نظر میرسد شانس کمی داشته باشد. سابقه اخیر نیز بدبینی را تقویت میکند. در آوریل ۲۰۲۵، عراقچی ایران را فرصت سرمایهگذاری تریلیون دلاری برای آمریکا توصیف کرد، در حالی که بر سر توافق هستهای کشمکش جریان داشت. این موضوع مانع از آن نشد که در ژوئن گذشته بمبهای آمریکا بر تأسیسات هستهای ایران فرود بیاید.
