رسیدن به توافق نیازمند معجزه است/ فریب دادن در شرایط خصومت، امری طبیعی است/ هرلحظه ممکن است اتفاقاتی رخ بدهد
از سوی دیگر، تحلیلگران بر این باورند که رفتار آمریکا در مذاکرات، تا حدی تحت تأثیر سبک شخصی و شیوههای مذاکره رئیسجمهور دونالد ترامپ، قرار دارد؛ فردی که در کتاب خود با عنوان «هنر معامله» تأکید کرده است که موفقیت در مذاکره مستلزم بهکارگیری فضای خاکستری و نگه داشتن طرف مقابل در حالت عدم اطمینان است. این تاکتیکها، همراه با فشارهای داخلی و منطقهای، پیچیدگی مذاکرات را دوچندان کرده و تصمیمگیری را برای ایران دشوار ساخته است.
با وجود این، کارشناسان معتقدند که شفافیت نسبی در مواضع دو کشور وجود دارد و چالش اصلی، عدم تغییر اراده سیاسی و استراتژیهای دو نظام است. هرگونه تغییر در تیم مذاکرهکننده، بدون تغییر رویکرد کلان سیاسی، بهتنهایی نمیتواند نتایج ملموسی در پی داشته باشد. وضعیت موجود نشان میدهد که حتی با پیشرفتهای کوچک در مذاکرات، تحقق توافق پایدار و عملی، نیازمند گذر زمان و اصلاح نگرشها و استراتژیهاست. این مقدمه، زمینه را برای بررسی دقیقتر چالشها، تاکتیکها و سناریوهای پیش روی مذاکرات ایران و آمریکا فراهم میکند.
در همین راستا در گفتگو با امیرعلی ابوالفتح کارشناس مسائل آمریکا به بررسی جزئیات این اتفاق پرداخته است.
در ادامه مشروح گفتگو با امیرعلی ابوالفتح را میخوانید.
اگر ایران تمامی خواستههای آمریکا را به سرعت بپذیرد، آمریکا جدیت خود را نشان خواهد داد
***چرا به نظر میرسد آمریکا در مذاکرات با ایران جدیت لازم را ندارد؟
به دلیل اینکه اهداف و خواستههایی که مطرح شده هنوز محقق نشدهاند، یا به تعبیر دیگر، ایران با آن خواستهها موافقت نکرده است، اگر ایران همه خواستههای آمریکا را به سرعت بپذیرد، جدیت دارد، زیرا آمریکا میخواهد به اهداف خود دست یابد. میتوان گفت که وقتکشی آمریکا صرفاً تاکتیک است یا نشانه اختلاف نظر داخلی در واشنگتن؛ همه اینها وجود دارد، زیرا آمریکا هنوز به خواسته خود نرسیده است.
***آیا میتوان گفت وقتکشی آمریکا صرفاً تاکتیک است یا نشانه اختلاف نظر داخلی در واشنگتن است؟
این وقتکشی میتواند به اختلاف داخلی مربوط باشد؛ بههرحال، ترامپ گفته بود که میخواهد ایران غنیسازی نداشته باشد، در حالی که ایران اصرار دارد غنیسازی داشته باشد. رسیدن به راهحل دشوار و زمانبر است. به قول ایران، هنوز پاسخ «بله» داده نشده است؛ اگر ایران پاسخ مثبت دهد، کار پایان مییابد.
از آنجا که ایران پاسخ مثبت نداده، آمریکاییها نیز در تدارک اقدامات نظامی هستند؛ یعنی اگر زمانی که آنها مناسب میدانند، ایران موافقت نکند، ممکن است اقدامات نظامی انجام دهند. اقدام نظامی نیز زمانبر است و چیزی نیست که بتوان یکشبه انجام داد؛ استقلال نیروها، سامانههای آفندی و پدافندی، و مسائل لجستیکی همه زمینهساز هستند و نمیتوان یکشبه جنگ را آغاز کرد. از این منظر، برخی ممکن است بگویند این کار صرفاً خرید زمان است، اما واقعیت آن است که موعد رسیدن به توافق هنوز فرا نرسیده است؛ یعنی ایران هنوز پاسخ «بله» را نداده است.
***برخی معتقدند آمریکا قصد فریب دادن ایران را دارد و میخواهد مذاکرات را به تأخیر بیندازد. این تحلیل تا چه حد واقعبینانه است؟
فریب دادن در شرایطی که دو کشور، دو گروه یا دو فرد در حالت خصومت و دشمنی هستند، امری طبیعی است. مهم آن است که طرف مقابل فریب نخورد؛ وگرنه فریب دادن، به قول معروف، امری طبیعی است. بنابراین، در همه سناریوها باید این نکته را در نظر گرفت که در حین مذاکرات، احتمال جنگ نیز وجود دارد.ترامپ در کتاب «هنر معامله» مینویسد که در معامله باید طرف مقابل را در فضای خاکستری نگاه داشت؛ یک روز خرید میکند، یک روز نمیفروشد، یک روز میگوید مشکل دارد و به این ترتیب طرف مقابل را در دام نگاه میدارد تا بیشترین بهره را از او ببرد و کمترین امتیاز را بدهد. این تکنیک شخصی ترامپ است، اما دولت ایالات متحده، چه در دوره وی و چه پیش از آن، همین روش را اعمال کرده است
***آیا هدف آمریکا از این رفتار، سردرگم کردن مقامات ایرانی و کاهش توان تصمیمگیری آنهاست؟
احتمال دارد چنین هدفی دنبال شود. در این زمینه میتوان به ویژگیهای دونالد ترامپ اشاره کرد. وی در کتاب «هنر معامله» مینویسد که در معامله باید طرف مقابل را در فضای خاکستری نگاه داشت؛ یک روز خرید میکند، یک روز نمیفروشد، یک روز میگوید مشکل دارد و به این ترتیب طرف مقابل را در دام نگاه میدارد تا بیشترین بهره را از او ببرد و کمترین امتیاز را بدهد. این تکنیک شخصی ترامپ است، اما دولت ایالات متحده، چه در دوره وی و چه پیش از آن، همین روش را اعمال کرده است. هر کسی که بخواهد مقابل امتیاز بگیرد، از انواع تکنیکها و شیوههای مختلف استفاده میکند. حتی سیاست ویژه ترامپ شدت بیشتری به این روش داده است.
***چه عوامل سیاسی، اقتصادی و امنیتی میتواند مانع شود که آمریکا شفاف و صریح مذاکره کند؟
واقعیت آن است که آمریکاییها بارها و بارها شفاف بیان کردهاند که چه میخواهند. شفافیت وجود دارد، اما ایران ممکن است نخواهد اقدام مشخصی انجام دهد. بنابراین، عدم شفافیت از طرف جمهوری اسلامی ایران نیست؛ هر دو طرف شفافیت خود را دارند و مشخص میکنند چه اقداماتی انجام میدهند و چه اقداماتی را نمیپذیرند.
هنوز فاصله زیادی تا رسیدن به توافق وجود دارد/ هرلحظه ممکن است اتفاقاتی رخ بدهد!
***ایران چگونه میتواند در چنین شرایطی از تاکتیکهای آمریکا عبور کند و مذاکرات را به سمت نتیجه واقعی هدایت نماید؟
این موضوع نیازمند اطلاعات دقیق درباره وضعیت اقتصادی، نظامی و سیاسی کشور است که بسیاری از آنها طبقهبندی شده و در اختیار مسئولین قرار دارد. بنابراین، من تنها میتوانم وضعیت را توصیفی بیان کنم و توصیه مشخصی ارائه ندهم.
اگر بخواهیم توصیفی ارائه دهیم، وضعیت رو به جلو است، اما هنوز فاصله زیادی تا رسیدن به توافق وجود دارد و هر لحظه ممکن است اتفاقاتی رخ دهد.
ممکن است اثر مذاکرات به هیچ نتیجهای نرسد. وضعیت موجود، نسبت به ده تا پانزده روز پیش، نشاندهنده برداشتن گامهای کوچکی است، اما اینکه این مسیر به کجا خواهد رسید، مشخص نیست. جریانهای قدرتمندی وجود دارند که میتوانند مانع از رسیدن مذاکرات به نتیجه شوند؛ از اسرائیل گرفته تا داخل آمریکا، بسیاری هستند که معتقدند اصلاً نباید توافق حاصل شود.
***آیا شخصیت مذاکرهکنندگان و سابقه آنها، از جمله تجربه در حوزه املاک و مستغلات، بر طول مذاکرات تأثیر دارد؟
بله، سابقه و تجربه افراد میتواند در این موارد اثرگذار باشد. تکنیکهای مذاکره، خوشبیانی، توانایی برقراری روابط عمومی و کلام نافذ میتواند نقش داشته باشد، یا اینکه فرد روابط خبری قوی برقرار کند. اما مشکل میان ایران و آمریکا به این ویژگیها مربوط نمیشود؛ مسئله اصلی اختلاف نظامهای سیاسی و سیاستهای کلان است. حتی اگر فرد مذاکرهکننده تغییر کند، مثلاً وزیر خارجهای جایگزین شود، این تغییر تأثیر اساسی بر کلیت مذاکرات نخواهد داشت.
چرا که اصولاً آمریکاییها خواستار محدودیتهایی هستند که ایران نمیپذیرد و ایران خواستار رفع تحریمهاست که آمریکاییها حاضر به انجام آن نیستند. بنابراین، چه مذاکرهکنندهای با پیشینه املاک باشد یا نباشد، دیپلمات باشد یا نباشد، تا زمانی که اراده سیاسی دو کشور تغییر نکند، جابجایی افراد تأثیر اساسی ایجاد نخواهد کرد.
رسیدن به توافق نیازمند معجزه است!
***با توجه به تحلیل شخصی شما، آینده مذاکرات چگونه خواهد بود؟
من معتقدم برای رسیدن به توافق، نیاز به یک معجزه است. حتی پس از حصول توافق، پایداری آن شاید سختتر از رسیدن به خود توافق باشد. شخصاً چندان خوشبین نیستم و امیدوارم پیشبینی من نادرست از آب درآید. به قول معروف، چشمم آب نمیخورد که توافق حاصل شود. ممکن است کار به جنگ کشیده شود و حتی در صورت جنگ نیز مشکل حل نشود.
اگر جنگ رخ دهد، ممکن است تاسیسات ایران آسیب ببینند و خسارتهایی وارد شود؛ حتی اگر برخی تاسیسات نابود نشده باشند، جمعبندی و مدیریت آنها دشوار خواهد بود. امکان دارد بار دیگر جنگی رخ دهد، خساراتی وارد شود و دورههای آتشبس و مذاکره مجدد ادامه یابد؛ روزی از نو و روزی از نو، راند بعدی، راند بعدی… و این چرخه ممکن است ادامه پیدا کند.
