دیپلماسی با طعم احتیاط، پیامهایی با بوی تقابل/ آیا نشست ۱۹ فوریه معادلات تلآویو علیه تهران را برهم میزند؟
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از اکوایران، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز سهشنبه با ارزیابی خوشبینانهای از دور دوم مذاکرات هستهای در ژنو گفت که دو طرف تصویر واضحتری از آنچه باید انجام شود، در اختیار دارند. او اعلام کرد “چارچوب هماهنگی” برای تهیه متن احتمالی توافق مورد موافقت قرار گرفته است. با این حال، عراقچی تأکید کرد که هر دو طرف هنوز مواضع خاصی دارند و کاهش این اختلافات زمان میبرد، در حالیکه تاریخ دور بعدی هنوز مشخص نشده است. با این حال، خوشبینی تهران در پسزمینهای از لفاظیهای تند و موضعگیریهای استراتژیک قرار دارد.
رزمایش کنترل هوشمند در خلیج فارس
به نوشته المانیتور، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی یک رزمایش «کنترل هوشمند» را در تنگه هرمز و در سراسر جزایر کلیدی، از جمله ابوموسی، تنب بزرگ، تنب کوچک و سیری آغاز کرد. رسانههای دولتی ایران سیستمهای موشکی پیشرفتهای مانند خرمشهر-۴ را که قادر به حمل کلاهکهای خوشهای با بُرد بیش از ۲ هزار کیلومتر هستند، برجسته کردند و مقامات ایرانی تأکید داشتند که هر دو ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن و جرالد آر. فورد در محدوده هستند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل به دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا گفته که هرگونه توافقی باید شامل محدود کردن برد موشکهای ایران باشد. به طور جداگانه، همزمان با برگزاری رزمایش، حمیدرضا مقدم فر، مشاور سپاه پاسداران هشدار داد که پاسخ احتمالی ایران به حمله آمریکا میتواند فراتر از اهداف نظامی باشد و شامل داراییها و سرمایهگذاریهای مرتبط با آمریکا در منطقه نیز بشود.
دیپلماسی در کنار سیاست واقعگرایانه
از دیدگاه واشنگتن، همگرایی دیپلماسی محتاطانه و سیگنالدهی تهاجمی، محیطی دشوار ایجاد میکند. ایالات متحده اعلام کرده است که عدم دستیابی به توافق میتواند عواقبی را به دنبال داشته باشد و به تشدید نظامی یا اقتصادی اشاره دارد. برعکس، تهران تلاش کرده است مواضع دفاعی خود را به عنوان سپر محافظی بر منافع استراتژیک خود قرار دهد و بر حاکمیت، بازدارندگی و اعتبار برنامه هستهای خود تأکید کند.
در حالیکه اظهارات وزیر امور خارجه ایران حاکی از پیشرفتهای رویهای در جنبههای خاصی از پرونده هستهای است، مسائل حیاتی همچنان حلنشده باقی ماندهاند. طبق گزارشها، ایالات متحده به دنبال تضمینهایی درباره فعالیتهای هستهای ایران، محدودیتهای گستردهتر موشکی و رفتار منطقهای است؛ مسائلی که تهران میگوید از دستور کار ژنو حذف شدهاند. این واگرایی، محدودیتهای ساختاری پیشروی مذاکرهکنندگان را برجسته میسازد.
در حالی که ژنو ممکن است بستری برای مراحل بعدی گفتوگو فراهم کند، محیط استراتژیک اساسی – که توسط استقرار نیروهای نظامی ایالات متحده، مانور موشکی ایران و خطوط قرمز تهران شکل گرفته است – نشان میدهد که دستیابی به یک موفقیت دیپلماتیک همچنان متزلزل است. بنابراین، تصویر استراتژیک گستردهتر، شکنندگی هرگونه توافقی را در محیطی بیثبات که در آن دیپلماسی، بازدارندگی و سیاست داخلی با هم تلاقی میکنند، برجسته میکند. برای واشنگتن و تهران، سوال این است که آیا هرگونه نتیجه واقعی در مذاکرات هستهای میتواند از جریانهای متضاد لفاظی، حضور نظامی و الزامات استراتژیک ریشهدار جان سالم به در ببرد یا خیر.
واکنش محتاطانه اسرائیل
پس از آنکه تهران روز سهشنبه اعلام کرد بعد از دور دوم مذاکرات در ژنو با ایالات متحده به توافقی بر سر «اصول راهنما» دست یافته است، اسرائیل با احتیاط واکنش نشان میدهد. یک منبع ارشد دیپلماتیک اسرائیل که نخواست نامش فاش شود، به المانیتور گفت که اسرائیل این اعلامیه را یک ناامیدکننده میداند که نباید به آن اعتماد کرد. آنها مدعی شدند: «ما هنوز نمیدانیم چه اتفاقی افتاده است و امیدواریم که ایرانیها برای خرید زمان، تیم آمریکایی را به بازی نگرفته باشند. شکاف بین طرفین بسیار زیاد است و نمیتوان آن را پر کرد.»
به نوشته بن کاسپیت در المانیتور، اسرائیل احتمال حمله آمریکا در آینده نزدیک را رد نمیکند. این منبع دیپلماتیک خاطرنشان کرد: «دفعه گذشته، رئیسجمهوری آمریکا نیز درباره مذاکرات صحبت کرد و سپس جنگ آغاز شد. تشخیص اینکه آیا این اعلامیه نشاندهنده پیشرفت واقعی در مذاکرات است یا تلاشی از سوی ایران برای خرید زمان بیشتر، غیرممکن است.»
سیگنال ایران به واشنگتن؟
ایران در روز سهشنبه بخشهایی از تنگه هرمز را بست و دلیل آن را اقدامات امنیتی در جریان یک رزمایش نظامی اعلام کرد. یک مقام آمریکایی که نامش فاش نشده، روز سهشنبه به اکسیوس تأیید کرد که بیش از ۵۰ جت جنگنده در ۲۴ ساعت گذشته به منطقه اعزام شدهاند. این منبع گفت که اسرائیل بستن نسبی تنگه هرمز توسط ایران در روز سهشنبه را به عنوان نشانهای به ایالات متحده میبیند که شرایط واشنگتن، یعنی غنیسازی صفر اورانیوم، مهار برنامه موشکهای بالستیک و پایان دادن به حمایت از متحدان منطقهای را نمیپذیرد.
در حالیکه مذاکرات ایالات متحده و ایران درباره برنامه هستهای تهران روز سهشنبه در ژنو از سر گرفته شد، مقامات اسرائیلی همچنان بسیار بدبین هستند. یک منبع دیپلماتیک ارشد اسرائیلی که نخواست نامش فاش شود، به المانیتور گفت: «آنچه روی میز است، در واقع نوعی توافق موقت در پوشش مذاکره است. این یک سناریوی بسیار بد است.» او هشدار داد که تن دادن به درخواست ایران مبنی بر آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدود شده در ازای توقف برنامه غنیسازی هستهای، باعث تقویت ایران خواهد شد.
محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، در 9 فوریه گفت که ایران میتواند اورانیوم غنیشده با خلوص بالای خود را رقیق کند و غنیسازی بیشتر را در ازای لغو تمام تحریمهای اقتصادی ایالات متحده متوقف کند، اگرچه مقامات آمریکایی به این ایده واکنشی نشان ندادهاند.
والاستریت ژورنال روز سهشنبه گزارش داد که ایران پیشنهاد انتقال بخشی از ذخایر اورانیوم غنیشده با خلوص بالای خود را به کشور ثالثی مانند روسیه داده است و میتواند پیشنهاد توقف غنیسازی اورانیوم را تا سه سال ارائه دهد. دولت ترامپ اصرار داشته است که ایران اورانیوم غنیشده، بهویژه 400 کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا 60 درصد را از خاک خود خارج کند. این منبع گفت که ایران در کنار گذاشتن کامل غنیسازی اورانیوم مشکل خواهد داشت و افزود سوال اصلی این است که آیا دونالد ترامپ در نهایت از بحران طولانی و مذاکرات خسته خواهد شد و تصمیم به اقدام خواهد گرفت یا خیر.
تنگتر شدن پنجره دیپلماتیک؟
در همین حال، منابع امنیتی اسرائیل به المانیتور گفتند که حملات اخیر به حزبالله با هدف جلوگیری از حمله این گروه به اسرائیل در صورت حمله آمریکا به ایران انجام شده است. در ماه گذشته میلادی، اسرائیل حملات خود در جنوب لبنان را تشدید کرد.
به گفته منابع امنیتی، مقامات اسرائیل باور ندارند که ترامپ صبر و حوصله مذاکرات طولانی را داشته باشد و به المانیتور گفتند که رئیسجمهوری آمریکا یک فرصت دیگر به مذاکرات میدهد. یک منبع اطلاعاتی اسرائیل به شرط ناشناس ماندن به المانیتور گفت: «این روزها، روزهای سرنوشتسازی است.»
اسرائیل نگران است که متحدان خلیج فارس و منطقهای ایالات متحده، هنگام ملاقات در ۱۹ فوریه در واشنگتن برای راهاندازی طرح هیئت صلح برای غزه، ترامپ را ترغیب کنند که حمله به ایران را به تعویق بیندازد. یک منبع دیپلماتیک خاورمیانه به شرط ناشناس ماندن به المانیتور گفت: «بین آنچه ترامپ سعی در انجام آن در غزه و آنچه در ایران سعی در انجام آن دارد، تضاد منافع وجود دارد. غزه برای ترامپ بسیار مهم است؛ این اوج دستاوردهای صلحجویانه اوست. او به مشارکت شرکایی مانند ترکیه، قطر، عربستان سعودی، حتی اندونزی، چه از نظر نیرو و چه از نظر میلیاردها دلار سرمایه، نیاز دارد. اگر این دوستان به او بگویند که در صورت جنگ با ایران به این پروژه متعهد نخواهند شد، او با مشکل مواجه خواهد شد.»
اسرائیل رزمایشهای دریایی ایران که از روز دوشنبه در تنگه هرمز آغاز شد را به عنوان پیامی به عربستان سعودی و سایر کشورهای منطقه درباره پیامدهای احتمالی حمله آمریکا میداند. گروه تهاجمی ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن در حال حاضر به همراه نیروهای هوایی، دریایی و دفاع موشکی اضافی در منطقه مستقر است. ناو هواپیمابر یواساس جرالد آر. فورد نیز در راه است. تامیر هیمن، رئیس سابق اطلاعات اسرائیل، روز دوشنبه در مصاحبهای با کانال ۱۲ اسرائیل گفت که افزایش حضور ایالات متحده در خلیج فارس چشمگیر است. او گفت: «آخرین باری که آنها این کار را کردند – قبل از جنگ در عراق – پنج تا شش گروه تهاجمی اینجا داشتند. اکنون، با استقرار ناو هواپیمابر جرالد آر. فورد در منطقه، همچنان فقط دو گروه ناو تهاجمی وجود خواهد داشت.»
