«اصلاحاتِ بزرگ» شاهزاده و هراس کسبوکارها از تنشها در خاورمیانه
به گزارش اقتصادنیوز، ولیعهد عربستان سعودی، در میانه تنش های منطقهای، اصلاحات گستردهای را برای جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی بیشتر آغاز کرد.
اصلاحات گسترده
به نوشته بلومبرگ، در عرض چند ماه، عربستان سعودی اجارهها را ثابت نگه داشته، مالکیت املاک را برای اتباع خارجی مجاز کرده، قوانین مربوط به مشروبات الکلی را تسهیل کرده و بازار سهام خود را برای سرمایهگذاران در همه جا آزاد کرده است.
این اقدامات در حالی صورت گرفته که محمد بن سلمان، ولیعهد پادشاهی سعودی، به دنبال تبدیل کشور به مقصدی برای سرمایهگذاری و رقابت بهتر با دوبی همسایه است. این اقدامات همچنین دلالت بر تلاش این کشور خلیج فارس برای مقابله با نوسانات قیمت نفت و کسری بودجه دارد که تهدیدی برای طرح ۲ تریلیون دلاری متنوعسازی اقتصادی در این کشور محسوب میشود.
نوسان نفت و نیاز حیاتی به سرمایهگذاری خارجی
نقدینگی خارجی بیشتر به شرکتها کمک میکند تا گسترش یابند، تامین مالی زیرساختها را هدایت کنند و بار سرمایهگذاری دولت را کاهش دهند. با این حال، مهمتر از همه، میتواند فشار مالی را بر دولت سعودی کاهش دهد. عربستان سعودی از سال ۲۰۲۲ با کسری مالی مواجه بوده است، چرا که درآمدها از هزینهها پایینتر بوده و در پنج فصل متوالی شاهد کسری حساب جاری بوده است. این امر باعث استقراض شدیدتر و عقبنشینی بیشتر در پروژههای بزرگ شده است.
به گفته مونیکا مالک، اقتصاددان ارشد بانک تجاری ابوظبی «کسری مالی و فشار بر بودجه داخلی به این معنی است که این کشور به سرمایهگذاری مستقیم خارجی نیاز دارد».
افزایش اخیر قیمت نفت و به دنبال آن سقوط شدید در روز دوشنبه نشان میدهد که میزان ثروت عربستان سعودی چقدر سریع میتواند تغییر کند. در عین حال، تنشهای ژئوپلیتیکی بین ایالات متحده و ایران که نوسانات قیمت را تشدید کرده، ممکن است جذابیت خاورمیانه را به عنوان یک مقصد سرمایهگذاری از بین ببرد. و البته قیمت نفت خام بسیار کمتر از ۱۰۰ دلاری است که بلومبرگ اکونومیکس تخمین میزند برای توازن بودجه پادشاهی سعودی لازم است.
هدفگذاری سرمایهگذاری خارجی
با ۳۵ میلیون جمعیت -که اکثراً زیر ۳۵ سال سن دارند- و یک صندوق سرمایهگذاری ملی ۱ تریلیون دلاری، پتانسیل عربستان سعودی برای رشد بیشتر، توجه جهانی را به خود جلب کرده است. اما این کشور باید سرمایه بیشتری برای تنوع بخشیدن به اقتصاد خود، -از گردشگری گرفته تا فناوری و معدن- فراهم کند.
هدف این کشور جذب ۴۷ میلیارد دلار سرمایهگذاری مستقیم خارجی در سال جاری و تقریباً ۶۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۷ است. جریانهای خالص سرمایهگذاری مستقیم خارجی که شامل سرمایهگذاریهای از دست رفته میشوند، تصویر چندان امیدوارکنندهای را ترسیم نمیکنند – طبق گزارش بانک جهانی، از سال ۲۰۲۲ رو به کاهش بودهاند. این پادشاهی همچنین هفته گذشته یک استراتژی خصوصیسازی جدید را برای جذب بیش از ۶۴ میلیارد دلار سرمایهگذاری خصوصی تا سال ۲۰۳۰ اعلام کرد. به گفته محمد ابوبشاع، رئیس تحلیل اقتصاد کلان در بانک سرمایهگذاری EFG Herm: «جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی مسئله مهمی است. این بخش اصلی و ناقص داستان بوده است».
آزادسازی بازار سهام
نهادهای نظارتی عربستان سعودی اکنون در حال آزادسازی بازار سهام ۲.۶ تریلیون دلاری این کشور هستند. معاملات مستقیم در شاخص سهام تداول، پس از محدود شدن به افرادی که معیارهایی مانند داشتن ۵۰۰ میلیون دلار دارایی تحت مدیریت را داشتند، در اول فوریه برای همه غیرسعودیها آغاز شد.
اکنون، سرمایهگذاران منتظر تغییراتی هستند که به خارجیها اجازه میدهد سهام اکثریت شرکتهای بومی را در اختیار بگیرند، که به گفته شرکتهای وال استریت از جمله گروه گلدمن ساکس، میتواند ۱۰ میلیارد دلار جریان ورودی جدید را آزاد کند. به گفته فادی اربد، عضو موسسه Amwal Capital Partners: «هرگونه شفافیت در مورد محدودیتهای مالکیت خارجی، توسط بازار مثبت تلقی خواهد شد و سپس به اصل و جزئیات آن خواهد رسید. ما میتوانیم شاهد تمایل بسیار بیشتر خارجی باشیم».
باز شدن بازار املاک و مستغلات
سعودیها همچنین در ماه گذشته به خارجیها اجازه دادند طیف داراییهای املاک و مستغلات گستردهتری، از جمله در شهرهای مقدس مکه و مدینه را در اختیار داشته باشند. این شهرها از نظر تاریخی به روی خارجیها بسته بودهاند، اما به دلیل رونق گردشگری مذهبی برای سرمایهگذاری بسیار مرغوب هستند.
در شهر ۸ میلیون نفری ریاض، که هنوز فاقد مسکن، دفتر و مدرسه کافی است، نشانههایی از ورود شرکتهای بینالمللی به این بازار وجود دارد. سازمان ترامپ ماه گذشته حضور در پروژههای سعودی به ارزش ۱۰ میلیارد دلار را آغاز کرد تا از قوانین جدید بهرهبرداری کند و به یکی از برجستهترین توسعهدهندگان خارجی تبدیل شود که تا به امروز وارد بازار شدهاند. این پروژهها از جمله پروژههای متعددی هستند که امپراتوری تجاری دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، دنبال میکند و نگرانیهایی را در مورد تضاد منافع احتمالی ایجاد کرده است. اریک ترامپ، معاون اجرایی سازمان ترامپ، در مصاحبهای در ریاض گفت: «عربستان سعودی به زمین بازی توسعهدهندگان تبدیل شده است. آنها میخواهند شما بزرگ شوید. آنها میخواهند شما به بهشت برسید. و آنها به سرمایهگذاری نیاز دارند».
به گفته سعید السعدی، مدیر اجرایی اکسس عربستان سعودی، مشاور کسب و کارهای خارجی مستقر در عربستان سعودی: «تداوم رشد سرمایهگذاری عربستان سعودی در نهایت ممکن است به میزان اثربخشی سیاستها در یکپارچهسازی، اجرا و ابلاغ آنها به بازار بستگی داشته باشد». سرمایهگذاران، تحلیلگران و اقتصاددانان همچنین اغلب به نیاز به شفافیت بیشتر در مورد برنامههای هزینهای عربستان سعودی و نحوه تنظیم مجدد اولویتها و پروژههای آن اشاره میکنند.
رقابت با دبی
در حال حاضر، این کشور همچنان از امارات متحده عربی که به آهنربایی برای صندوقهای پوشش ریسک، غولهای وال استریت و شرکتهای بزرگ تبدیل شده است، عقب مانده است. ریاض، به ویژه در مقایسه با دبی، از نظر جذابیت به عنوان مکانی برای زندگی و کار -به دلیل مسکن و آموزش محدود، همراه با محدودیتهای اجتماعی طولانی مدت، ازدحام ترافیک و ساخت و ساز مخرب- هنوز عقب مانده است.
بلومبرگ گزارش داده که اواخر سال گذشته، این پادشاهی به ساکنان پردرآمد اجازه خرید الکل را داده، در حالی که اجارهها را به مدت پنج سال در تلاش برای افزایش جذابیت خود، متوقف کرد.
اینکه آیا این موج اصلاحات برای کمک به رفع چالشهای مالی فعلی کافی خواهد بود، هنوز مشخص نیست. به باور ریچارد میلر، مدیر عامل گروه و مدیر ارشد سرمایهگذاری در گروه اعتباری خصوصی TCW Group Inc: «در درازمدت پول به اینجا خواهد رسید. شاید به آن سرعتی که آنها میخواهند به اینجا نرسد، اما هیچ راه دیگری وجود ندارد».
پسلرزه تنشهای ژئوپلتیک بر کسبوکارها
با این همه، تنشهای ژئوپلتیکی کنونی، اقتصادهای خلیج فارس را تحت تاثیر خود قرار داده است.
به نوشته فایننشیال تایمز، مدیران اجرایی در امارات متحده عربی نگرانند که اختلاف این کشور با عربستان سعودی، پس از آنکه برخی از کسبوکارها اعلام کردند درخواست ویزای آنها برای ورود به پادشاهی سعودی در هفتههای اخیر رد شده، بر عملیات آنها تأثیر بگذارد. تنشها بین این دو متحد سنتی در ماه دسامبر بالا گرفت. در آن زمان، ریاض ادعا کرد امارات متحده عربی از یک جناح جداییطلب یمنی که علیه گروههای تحت حمایت عربستان حمله کرده بود، حمایت کرده است.
از آن زمان، کارمندان بانکها، شرکتهای مشاوره مدیریتی، شرکتهای حقوقی و شرکتهای خدمات نفت و گاز همگی هنگام درخواست ویزای عربستان از امارات با مشکلاتی مواجه شدهاند. عربستان سعودی همچنین تلاشهای گستردهای را برای تشویق کسبوکارها به انتقال عملیات و کارکنان به پادشاهی انجام داده است.
بزرگترین شکاف سالهای اخیر خلیج فارس
اختلاف بر سر یمن و سایر مسائل منطقهای، بزرگترین شکاف سالهای اخیر بین قدرتهای خلیج فارس را ایجاد کرد. تحلیلگران تصور نمیکنند که این اختلاف به اندازه آخرین بحران خلیج فارس در سال ۲۰۱۷، زمانی که عربستان سعودی و امارات متحده عربی به دلیل اتهاماتی مبنی بر حمایت دوحه از گروههای اسلامگرا، قطر را تحریم منطقهای کردند، تشدید شود.
عربستان سعودی و امارات متحده عربی بیش از ۲۰ میلیارد دلار تجارت دوجانبه دارند و بسیاری از شرکتها از دبی به عنوان مرکزی برای خدماترسانی به پادشاهی سعودی استفاده میکنند که بزرگترین جمعیت خلیج فارس را دارد. اما این تنشها باعث ایجاد نگرانی در جامعه تجاری شده است. یک بانکدار مستقر در امارات متحده عربی گفت که موسسه او در حال آماده شدن برای یک سفر به عربستان سعودی بود که ویزای یکی از کارکنان بانک رد شد.
نگرانی شرکتهای جهانی
از سال ۲۰۲۴، عربستان سعودی از شرکتهای چندملیتی خواسته که برای تضمین قراردادهای دولتی، دفتر مرکزی منطقهای خود را در ریاض مستقر کنند. این اقدام باعث نگرانی برخی از شرکتهای جهانی شد که دههها از دبی به عنوان پایگاه خود در خلیج فارس استفاده میکردند. بسیاری از آنها به دلیل مقیاس کسبوکار در این کشور، عملیات خود را برای رعایت این دستور بازسازی کردهاند.
در حالی که جنگ لفظی هنوز در جریان است، اکثر مشاغل معتقدند که با توجه به روابط تجاری نزدیک بین عربستان سعودی و امارات متحده عربی، هرگونه تأثیر موجی بر مشاغل کوتاهمدت خواهد بود. سعودیها همچنین سرمایهگذاران اصلی در امارات متحده عربی، به ویژه در املاک و مستغلات دبی هستند.
در حالی که امارات متحده عربی به دنبال کاهش تنش است، نمایندگان دولت به طور غیررسمی به اماراتیهایی که حسابهای کاربری برجستهای در رسانههای اجتماعی دارند، هشدار دادهاند که از تلافیجویی در برابر انتقادات فزاینده آنلاین عربستان سعودی خودداری کنند. یکی از آنها گفت: «به ما گفته شد که روی تمام اتفاقات خوبی که اینجا میافتد تمرکز کنیم و دخالت نکنیم.»
